سمپاشی کک
ککها (Siphonaptera) حشراتی کوچک، بدون بال و جهنده هستند که بهدلیل نقش مهمشان در انتقال بیماریهایی مثل طاعون در طول تاریخ شهرت زیادی داشتهاند. این آفات خطرناک در گذشته باعث مرگ میلیونها انسان شدهاند و هنوز هم در برخی مناطق جهان از نظر پزشکی بسیار اهمیت دارند.
بیش از ۳۰۰۰ گونه کک در دنیا شناسایی شده که حدود ۹۴٪ آنها انگل پستانداران – خصوصاً جوندگان – هستند و بقیه روی پرندگان زندگی میکنند. اهمیت بهداشتی هر گونه کک به دو عامل بستگی دارد:
- میزان تماس با انسان
- توانایی انتقال بیماریهای خطرناک مثل طاعون و تیفوس
ویژگیهای ظاهری (مورفولوژی) ککها
-
اندازه: ۰/۵ تا ۸ میلیمتر (گونههای مهم پزشکی ۱ تا ۳ میلیمتر)
-
بدن: فشرده از طرفین، باریک، مناسب پنهانشدن در لابهلای مو و پر
-
پاها: سه جفت، پای سوم بسیار قوی → توانایی پرش تا ۳۰۰ برابر طول بدن
-
بدون بال
-
دهان: زننده–خونخوار
-
رنگ: قهوهای تا قهوهای تیره
-
در نوع ماده: انتهای شکم گرد
-
در نوع نر: مجهز به اندامهای تناسلی پیچیده قابل شناسایی
بهدلیل همین ساختار منحصربهفرد، ککها از قویترین حشرات خونخوار دنیا محسوب میشوند.
بیولوژی و چرخه زندگی ککها
ککها دگردیسی کامل دارند:
تخم → لارو → شفیره → بالغ
تخم
هر بار ۱۵–۳۰ عدد
باز شدن پس از ۱۲ تا ۱۴ روز
لارو
-
کرممانند، باریک، با سر کوچک و تیره
-
تغذیه از مواد آلی و مدفوع ککهای بالغ
-
دوره لاروی: ۱۰ روز تا چندین ماه
شفیره
-
در پیلهای ابریشمی و چسبنده قرار دارد
-
ممکن است تا یک سال منتظر میزبان بماند
بالغ
-
کاملاً خونخوار
-
روی میزبان یا محیط زندگی میکنند
-
به ارتعاش، گرما و CO2 حساساند
انواع ککها از نظر رفتار و میزبان
ککها بسته به نوع تغذیه و نحوه زندگی به چهار دسته تقسیم میشوند:
1. ککهایی که فقط هنگام خونخواری روی بدن میزبان هستند
مثل کک انسان (Pulex irritans)
2. ککهای با میزبان متنوع (خطرناکترین گروه)
مانند:
-
کک موش قهوهای یا بندری (Xenopsylla cheopis) – ناقل اصلی طاعون
3. ککهای چسبنده و دائمی روی بدن حیوانات
مثل کک مرغ (Echidnophaga gallinacea)
4. ککهای نفوذکننده به پوست
مثل کک شیگو (Jigger) که تاکنون در ایران گزارش نشده است.
اهمیت پزشکی ککها
ککها از دو جهت خطرناک هستند:
1. گزش و حساسیت
-
خارش شدید
-
قرمزی و التهاب
-
واکنشهای آلرژیک
-
احتمال ایجاد درماتیت
-
در برخی موارد ایجاد عفونت ثانویه
2. انتقال بیماریهای مرگبار
طاعون (Plague) – مهمترین بیماری منتقله
عامل: Yersinia pestis
ناقل اصلی: Xenopsylla cheopis
طاعون هنوز هم در برخی نقاط ایران مانند:
کردستان آذربایجان غربی فعال است.
تیفوس آندمیک (Murine Typhus)
عامل: Rickettsia mooseri
ناقل: کک موش قهوهای + چند گونه دیگر
انتقال کرمهای نواری (سستودها)
از سگ و گربه به انسان – معمولاً هنگام بلع تصادفی کک آلوده
تولارمی و تب Q
در موارد محدود گزارش میشود.
ککهای مهم و شایع در ایران
-
Pulex irritans – کک انسان
-
Xenopsylla cheopis – کک موش و ناقل اصلی طاعون
-
Nosopsyllus fasciatus – کک شمالی
-
Ctenocephalides canis – کک سگ
-
Ctenocephalides felis – کک گربه
-
Leptopsylla spp. – انگل موش خانگی
روشهای قطعی مبارزه و سمپاشی کک
1. سمپاشی محیط (منازل، انبار، باغ، دامداریها)
استفاده از سمهای حرفهای:
-
مالاتیون ۲٪
-
گامکسان ۱٪
-
دیازینون ۲٪
شرکتهایی مانند ژیان کار بهجای سموم خطرناک، از سموم پیرتیروئیدی بسیار کمخطر و مؤثر استفاده میکنند.
2. کنترل کک روی حیوانات خانگی
استفاده از:
-
پودرهای سوین، مالاتیون، گامکسان
-
قلاده ضدکک دیکلرووس ۲۰٪
-
حمام ضدکک مخصوص سگ و گربه
-
نظافت محل استراحت حیوان
3. کنترل کک در کانونهای طاعون
ابتدا باید ککها از بین بروند سپس جوندگان.
در غیر این صورت با کشتن موشها ککهای آلوده آزاد شده و اپیدمی ایجاد میکنند.
در شرایط خاص از سموم فوقالعاده خطرناک:
-
فسفید آلومینیوم
-
سیانور کلسیم
-
گاز CO (اگزوز ماشین)
استفاده میشود که فقط باید توسط تیمهای تخصصی انجام شود.
4. محافظت فردی در مناطق آلوده
استفاده از مواد دورکننده:
-
دیمتیل تولوآمید (DEET)
-
بنزیل بنزوات
سمپاشی تخصصی کک با شرکت ژیان کار
ما با استفاده از:
-
سموم استاندارد و کمخطر
-
تجهیزات استاندارد
-
شناسایی دقیق کانون آلودگی
-
گارانتی کامل ریشهکنی
اقدام به کنترل اصولی ککها در منازل، دامداریها، سولهها و مراکز تولیدی میکنیم.